Świątynia Zeusa Olimpijskiego

Świątynia Zeusa Olimpijskiego, Olimpiejon, była największą spośród wszystkich świątyń starożytnej Grecji. Nietrudno jest to sobie wyobrazić, spoglądając na te kilkanaście kolumn, które przetrwały do dzisiejszych czasów. Jej budowę rozpoczęto w drugiej połowie VI wieku, a ukończono dopiero w pierwszej połowie II wieku n.e. Zatem łatwo policzyć, że powstawała przez blisko 600 lat, ale oczywiście z długimi przerwami.

Początek budowy

Powstała z inicjatywy Pizystratydów. Był to ród rządzący Atenami (z niewielkimi przerwami) w latach 561-510 p.n.e. Byli to tyrani. Ich założycielem był Pizystrat, syn ateńskiego arystokraty Hippokratesa. Przed objęciem rządów prawdopodobnie wcześniej pełnił funkcję polemarcha w Atenach, czyli najwyższego urzędnika.

Łuk Hadriana
Łuk Hadriana obok wejścia do Olimpiejon

Był również dobrym wojskowym, co udowodnił w kilku bitwach. Legenda głosi, że aby objąć rządy w Atenach, na obrzeżach miasta sam poranił sobie muły, po czym przybył na agorę. Tam oświadczył, że stan w jakim przybył jest spowodowany spotkaniem, czy raczej napaścią przez jego politycznych przeciwników. Poruszeni, a może bardziej oburzeni tym faktem Ateńczycy, przyznali mu prawo do utworzenia straży przybocznej, tzw. „noszących pałki”. On werbował do tej grupy swoich stronników i to właśnie przy ich pomocy w końcu udało mu się opanować Akropol i finalnie ogłosić się tyranem. 

To tak w skrócie początki tyranii dynastii Pizystratydów. Po jego śmierci rządy objęli jego dwaj synowie: Hippiasz i Hipparach. Ten drugi po śmierci swojego brata w 514 roku jeszcze sam przez 4 lata sprawował rządy, kiedy to w 510 roku p.n.e. usunięto w Atenach tyranię.

Niemniej jednak za ich czasów powstało wiele świątyń. Pizystrat w szczególności popierał kult Ateny i Dionizosa. To za jego rządów zostały znacznie rozbudowane słynne Panatenaje, czyli święto ku czci bogini Ateny upamiętniające jej narodziny. Wraz z synami przyczynił się do włączenia kultu Dionizosa do oficjalnego kultu polis. W okresie jego rządów rozpoczęto również budowę słynnej świątyni Ateny Partenos (czyli Atenie Dziewicy) na Akropolu. Wzniósł także świątynię Dionizosa Eleuthereusa oraz świątynię Demeter w Eleusis. Za jego rządów powstał także wodociąg (zakończony monumentalną fontanną), a także została wytyczona nowa Agora oraz wzniesiono ołtarz Dwunastu Bogów. Był także wielkim mecenasem sztuki.

Świątynia

Była to z pewnością najokazalsza budowla, której budowę rozpoczęto za ich rządów, dokładnie w 520 roku p.n.e. Stylobat, czyli górna powierzchnia kamiennej podstawy miała wymiary 41 na 107,5 metra. Na świątynię składały się 104 kolumny, ułożone po bokach w dwóch rzędach po 20, a od frontu i od tyłu po trzy rzędy po 8 kolumn. Kolumny były marmurowe, o wysokości 17 metrów i 2 metrów średnicy. Według pierwszych, oryginalnych planów z czasów Pizystratydów, kolumny zbudowane były w porządku doryckim.

Olimpiejon

W czasach Antiocha Epifanesa przebudowano je na kolumny w stylu korynckim i takie podziwiać możemy dziś. Przypuszczalnie świątynia cała pokryta była dachem. Po środku, w najważniejszym pomieszczeniu świątyni, zwanym cellą, stały dwa posągi. Pierwszy z nich, posąg Zeusa, był chryzelefantynowaną kopią posągu Zeusa dłuta Fidiasza z Olimpii. Posąg Fidiasza z Olimpii zaliczany jest do Siedmiu Cudów Świata*. Drugi zaś posąg przedstawiał cesarza Hadriana, ale oba niestety zaginęły.

*Rzeźba przedstawia oczywiście samego Zeusa, siedzącego na tronie. Na głowie miał wieniec z gałązek oliwnych, a z lewego ramienia zwisał mu złoty płaszcz. W prawej ręce trzymał statuę bogini Nike, a lewą wspierał na berle wykładanym szlachetnymi kamieniami. Sam tron miał rzeźbione oparcia i nogi ukazujące postaci bóstw oraz sceny bitewne. Włosy jak i szata Zeusa wykonane były ze szczerego złota, a ciało Boga wykonane było z kości słoniowej. Tron z drewna wykładanego hebanem i szlachetnymi kamieni. Przetrwał w Olimpii przez około 800 lat. Po wprowadzeniu zakazu organizacji Igrzysk Olimpijskich przewieziono go do Konstantynopola, czyli około 420 roku. Tam podobno przepadł w pożarze w 475 roku.

Kontynuacja budowy

Po Pizystratydach, dokończenia budowli podjął się jeden z hellenistycznych dobroczyńców Aten, Seleucid Antioch IV Epifanes. Prace trwały w latach 174-164 p.n.e. Niestety również nie dane mu było jej ukończyć. Porzucił dzieło, które kolejne kilkadziesiąt lat musiało poczekać na dokończenie.

Ukończenie świątyni

Ukończyć ją udało się dopiero rzymskiemu cesarzowi Hadrianowi w 132 roku n.e. Wspominaliśmy już w poprzednich wpisach, że był on wielkim miłośnikiem sztuki i kultury greckiej. W poświęconej świątyni znalazł się nie tylko posąg przedstawiający Zeusa, ale i samego cesarza. Za jego rządów ukończono także inne świątynie. Powstało również nowe forum publiczne z biblioteką po północnej stronie akropolu – tzw. Rzymska Agora i Biblioteka Hadriana, którą również polecamy zwiedzić. Wokół Olimpiejonu zbudował nowe rzymskie miasto – Hadrianopolis.

Za panowania cesarza Hadriana świątynia przeżywała swoją świetność.

Upadek

Niestety, po mniej więcej 100 latach od jej ukończenia, Ateny zostały zaatakowane przez najeźdźców z północy. Był to okres panowania cesarza Waleriana (253-260 rok n.e). Do budowy w pośpiechu nowego muru obronnego użyto wtedy kamieni z sąsiadującą z nim świątynią – czyli świątynią Zeusa. Oczywiście w historii zarówno Aten, Grecji czy też świata, nie był to pierwszy przypadek, kiedy poświęcono budulec ze świątyni na cele obronne – aczkolwiek szkoda 🙂

Ruina

W czasach średniowiecza porzucona Świątynia Zeusa Olimpijskiego ostatecznie zaczęła popadać w ruinę. Zaczęto ją wykorzystywać jako źródło darmowego budulca. Tym samym poprzez systematyczne rozszabrowanie zaczęła znikać z krajobrazu Aten. Do XV wieku zachowało się zaledwie około 20 kolumn. Trzęsienie ziemi, czy też jak niektórzy twierdzą gwałtowna wichura, która miała miejsce w 1852 roku (26 października) spowodowała powalenie kolejnych na ziemię, dlatego obecnie stoi ich tylko 15.

Olimpiejon

Jest to miejsce, które nie wolno pominąć podczas zwiedzania. Dopiero znalezienie się w bezpośredniej bliskości ze świątynią oddaje jej ogrom, a kupując bilet przyczyniamy się do zachowania tych skarbów starożytności dla kolejnych pokoleń.

Ciekawostka

Pomimo, że na przestrzeni wieków ruina pełniła różne funkcje, to o najciekawszej z nich wspomniał w latach 1805-1806 podróżnik i malarz Edward Dodwell. Mowa o ascetycznych mnichach, których praktyki szukania odosobnienia ze światem materialnym doprowadziły do tego, że postanowili zamieszkać na szycie tych wysokich kolumn.

Ponad sto lat później ponownie o nich wspomniał jeszcze jeden podróżnik, Aleksander Wilbourne Weddell (były konsul amerykański). W magazynie National Geographic w grudniu 1922 roku napisano, że kiedy usiadł na podstawie jednej z kolumn i spojrzał w górę na jej szczyt, usłyszał od siedzącego obok ateńczyka, że ten jeszcze gdy był dzieckiem przychodził tu z prezentami dla ostatniego stylity mieszkającego na tej kolumnie. Darami był chleb i owoce, które wkładał mu do kosza, który ten spuszczał na linie z kolumny, po czym z darami ponownie wciągał go z powrotem na górę.

No cóż, niestety już żaden tam nie mieszka 😉

Świątynia Zeusa Olimpijskiego
Świątynia Zeusa Olimpijskiego
Olimpiejon

Ceny

Sezon zimowy 1 listopada – 31 marca

Rodzaj biletu Cena
Normalny 6,00 euro
Ulgowy 3,00 euro

Sezon letni 1 kwietnia – 31 października

Rodzaj biletu Cena
Normalny 8,00 euro
Ulgowy 4,00 euro
Olimpiejon obejmuje pakiet. Koszt 30 euro, zawiera wejście na Akropol, Grecką Agorę, Cmentarz Keramejkos, Lykeion, Rzymską Agorę, Świątynię Zeusa Olimpijskiego. Karnet ważny 5 dni.

Bilety darmowe przysługują:
(wymieniamy najważniejsze)

  • dzieci i młodzieży do 25 roku z państw UE na podstawie dowodu lub paszportu
  • nauczyciele
  • niepełnosprawni (co najmniej 80%) oraz ich opiekunowie
  • dziennikarze

Dni darmowych wejść

  • 6 marca (Pamięci Meliny Mercouri)
  • 18 kwietnia (Międzynarodowy Dzień Zabytów)
  • 18 maja (Międzynarodowy Dzień Muzeów)
  • ostatni weekend września (Europejskie Dni Dziedzictwa Kulturowego)
  • 28 października (święto narodowe)
  • pierwsza niedziela miesiąca w sezonie zimowym (1 listopada – 31 marca)

Godziny otwarcia

8:00 – 17:00.

Ostatnie wejście o 16:45.

Miejsce nieczynne:

  • 1 stycznia
  • 1 maja
  • Prawosławna Niedziela Wielkanocna
  • 25 oraz 26 grudnia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *